İHRACAT ÇÖZÜM İÇİN YENİ KAPI FORMULÜ

Hükümet dış ticarette bölgesel bölgesel çatışmalar nedeniyle yaşanan kayıpları, yeni açılacak sınır kapılarıyla telafi etmeyi hedefliyor. Bu amaçla Gürcistan, Azerbaycan, İran ve Irak hattında altı yeni gümrük kapısının faaliyete geçirilmesi için çalışmalar başladı. Ancak nakliyeciler, gümrük kapılarının sayısı artarken uygulamada yaşanan aksaklıkların dış ticarete darbe vurduğuna işaret ediyor.

Son yıllarda Ortadoğu’daki savaş, Ukrayna gerilimi ve AB’deki durgunluk gibi nedenlerle dış ticarette kan kaybeden Türkiye, ticarete yeniden hız vermek için Doğu sınırlarındaki gümrük kapılarını arttırıyor. Irak, İran, Gürcistan ve Azerbaycan gibi ticaretin yoğun olarak yaşandığı ülkelere yönelik yeni gümrük kapılarının açılması için harekete geçen Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, bu kapsamda Artvin’den Şırnak’a kadar uzanan Doğu sınırında altı yeni gümrük kapısı açmayı, dört gümrük kapısını da modernize etmeyi planlıyor.

160 Sınır Kapısı Var

Türkiye’de bugün itibariyle 30 kara, 7 demiryolu, 63 deniz ve 60 hava olmak üzere 160 sınır kapısı bulunuyor. Kara sınır kapılarında 29, demiryolu sınır kapılarında 7, deniz sınır kapılarında 51, hava sınır kapılarında 11 gümrük müdürlüğü hizmet veriyor. Ancak sınır kapıları konjonktürel gelişmeler nedeniyle zaman zaman faaliyete kapanıyor.

Gümrük kapılarının hayata geçirilmesi ve modernizasyonu, 2005 yılında Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile 137 oda ve borsanın ortaklığı ile kurulan Gümrük ve Turizm İşletmeleri A.Ş. (GTİ) tarafından gerçekleştiriliyor. GTİ, bugüne kadar ‘yap-işlet-devret’ modeli ile Habur, Cilvegözü, Sarp, Hamzabeyli, Kapıkule ve Nusaybin sınır kapılarının yeniden inşasına imza attı. Özel sektörün en fazla şikayet ettiği konuların başında gelen Kapıkule Sınır Kapısı’ndaki yoğunluğun yarattığı rahatsızlığı azaltmak için Kapıköy Tır Parkı’nı faaliyete geçiren GTİ, geçen hafta ise Gürcistan ve İran sınırlarında açtığı kapılarla, bölgedeki ekonomik dinamiklerin yeniden hareketlenmesini sağladı.

Gürcistan’a Yeni Kapı

Türkiye ile Gürcistan arasındaki ticareti geliştirmek amacıyla kurulan Ardahan’daki Çıldır-Aktaş/Kartsakhi sınır kapısı da 18 Ekim’de açıldı. Bu kapının en önemli özelliği, Gürcistan’dan Azerbaycan’a gidiş yolunu 200 kilometre kısaltıyor olması. Öte yandan Türkiye’nin Gürcistan üzerinden Rusya ve diğer Türki Cumhuriyetler’e ulaşması konusunda da Çıldır-Aktaş önemli görev üstlenecek.

Bu son kapı ile birlikte Gürcistan ile Türkiye arasındaki üçüncü sınır kapısı faaliyete geçmiş oldu. Şimdi asıl merak edilen Çıldır-Aktaş Sınır Kapısı’na bir gümrük müdürlüğü kurulup kurulmayacağı. Zira bölgedeki pazarlara yakınlığı nedeniyle karayolu taşımacılığının önemli bir kısmının bu kapıya yönelmesi bekleniyor. Gümrük ve Ticaret Bakanı Cenap Aşcı ise bu konuda topu bölge iş dünyasına atmış durumda. Aşçı, “Malınız olduktan sonra, gümrük müdürlüğü kurmak 5 dakikalık iş” diyerek, kapının ticaret potansiyelinin hayata geçmesi ile gümrük müdürlüğü eksikliğinin de giderileceğini kaydetmiş oldu.

 

Kapıköy ile İran Bağlantısı

Türkiye ile İran arasındaki ticarette kilit konumda bulunan Van’ın Saray ilçesinde 2011’de açılan Kapıköy Sınır Kapısı, terör olayları nedeniyle kapatılmıştı. Geçen hafta yeniden açılan kapı özellikle Van ekonomisi için hayati önemde. Geçen yıl mart ayında ‘Van Alışveriş Günleri’ ile binlerce İranlı turisti kendine çeken Van iş dünyası, Kapıköy Sınır Kapısı’nın milyarlarca dolarlık ticaret potansiyeline sahip olduğunu kaydediyor. Zira 1 Ocak 2015’te Türkiye ile İran arasında yürürlüğe giren Tercihli Ticaret Anlaşması ile iki ülke arasındaki ticaretin tanımı yeniden yapıldı. Türkiye’den 140, İran’dan 125 olmak üzere toplam 265 üründe gümrük vergileri aşağı çekildi.

Türkiye’nin ihracatının yüzde 35’inin kara sınır kapıları üzerinden yapıldığını belirten Gümrük ve Turizm İşletmeleri A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Arif Parmaksız, “ sınır kapılarında oluşan bu hacim, kapıları kullanmakta olan ticari araçlar, özel vasıtalar ve geçiş yapan yolcularla doğru orantılı olarak artıyor. Türk ticaretinin gelişebilmesi ve Türk iş dünyasının küresel anlamda rakipleriyle rekabet edebilmesi için, sınır kapılarının fiziki olarak yenilenmesi ve bu noktalarda yaşanan beklemelerin minimize edilmesi hayati öneme sahip” diye konuşuyor.

10 Tesis Tamamlandı

GTİ olarak bugüne kadar Habur, Cilvegözü, Kapıkule, Hamzabeyli, Sarp, Nusaybin, Dilucu, Çıldır-Aktaş ve Esendere dahil dokuz sınır kapısı ve iç gümrük kapsamında Halkalı Gümrük Müdürlüğü olmak üzere toplam 10 tesisin modernizasyonunu tamamladıklarını ifade eden Arif Parmaksız,  Kapıköy Gümrük Kapısı’na ait inşa çalışmalarının ise devam ettiğini belirtiyor. GTİ’nin modernizasyonunu tamamladığı bu kapıların Türkiye’deki tüm kara kapılarındaki araç trafiğinin yüzde 77’lik kısmını oluşturduğuna işaret eden Parmaksız, bugüne kadar tamamlanan ve halen devam etmekte olan projelere 800 milyon TL’nin üzerinde yatırım yaptıklarının altını çiziyor. Parmaksız, devletin cebinden tek bir kuruş çıkmadan gerçekleştirilen bu yatırımlar sonucundan devletin elde ettiği gelir vergilerinin ise 300 milyon TL’yi aştığını söylüyor.

Türkiye’nin gümrük kapılarının inşası ve modernizasyonu konusundaki başarısı Birleşmiş Milletler tarafından da tescil edildi. Birleşmiş Milletler tarafından yayınlanan “Best practise/sınır geçişinde en iyi örnek” raporunda, Türkiye’ye ilişkin olarak “ eğer sınır geçişlerinizi hızlı hale getirecekseniz Türkiye’nin yaptığı gibi yapın” değerlendirmesinde bulunuldu.

Nakliyeciler Şikayetçi

Buna karşın, ihracatçılar ve nakliyeciler, gümrüklerdeki değişimi olumlu bulsalar da uygulamada yaşanan aksaklıklar konusunda şikayetçi. Dünya Ticaret Örgütü (WTO) tarafından dünya genelinde gerçekleştirilen Lojistik Performans Endeksi’nde Türkiye’nin 2009 yılında 39’uncu sıradan 2012’de 27’nci sıraya kadar ilerlediğine işaret eden Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) İcra Kurulu Başkanı Fatih Şener, “Ancak 2014’te tekrar 30’uncu sıraya geriledik. Bunun en önemli nedeni de gümrük uygulamalarında karşılaşılan yetersizlikler. Türkiye’nin gümrük kapıları şu anda gerçekten SOS veriyor.”

Özellikle sevkiyatların alıcıya zamanında ulaştırılması konusunda büyük sıkıntı yaşadığını kaydeden Fatih Şener, “Coğrafi olarak 3 saatlik mesafede olmamıza rağmen aslında lojistik performans olarak kapıyı geçişimiz bazen 72 saat sürüyor” diye konuşuyor. 2023 ihracat hedefini tutturmak için mevcut ihracatın 3,5 kat artması gerektiğini belirten Şener, “ Soru şu; biz gümrüklerin 3 kat daha işlem hızını mı arttıracağız, yoksa 3 katı daha gümrük kapısı mı yapacağız” diyor.

Faaliyete Geçmesi Planlanan Yeni Kapılar

1)Muratlı (Artvin) – Maradidi (Gürcistan) Kara Hudut Kapısı: Kapının faaliyete geçmesiyle Sarp’ta yaşanan araç ve yolcu trafiğinin de rahatlaması öngörülüyor.

2)Ovaköy (Şırnak) – Karavala (Irak) Kara Hudut Kapısı: Bakanlar Kurulu kararıyla daimi hudut kapısı ilan edildi.

3)Aktepe (Şırnak) – Bacuka (Irak) Kara Hudut Kapısı: Kapının açılmasına ilişkin protokol 24 Mart 2014’te imzalandı.

4)Ovaköy (Şırnak) – Karavala (Irak) Demiryolu Hudut Kapısı: Türkiye-Irak demiryolunun hududu geçeceği nokta üzerinde iki ülke büyük ölçüde anlaştı.

5)Derecik (Hakkari) Kara Hudut Kapısı: Irak tarafında eksik olan yaklaşık 20 km’lik yolun yapımının başlatılması bekleniyor.

6)Gülyazı Kara Hudut Kapısı: Gümrük Bakanlığı’nın bütçesiyle tesislerin inşası için gerekli süreç başlatıldı. Ancak Irak’taki gelişmeler nedeniyle proje beklemede.